Việc nhà văn Nguyễn Mộng Giác đã ra đi hôm mùng 2 vừa qua sau nhiều năm lâm trọng bệnh không là một tin bất ngờ cho gia đình và đông đảo thân hữu của ông. Chúng tôi đều đã biết, hỏi thăm gia đình và hỏi han nhau về sự an dưỡng của ông. Dù chẳng ngạc nhiên, nỗi đau buồn về sự mất mát thì vẫn đầy ắp.


Từ trái, Quỳnh Giao, kinh tế gia Nguyễn Xuân Nghĩa, và anh chị Nguyễn Mộng Giác trong một Mùa Xuân cũ, năm 1993. (Hình: Quỳnh Giao cung cấp)

Từ một người tên sinh ra là Giác, có pháp danh mang chữ Ngộ, chúng tôi cùng suy ngẫm ra sự mất mát chung.

TNc: Bộ trường thiên tiểu thuyết của nhà văn Nguyễn Mộng Giác viết về người anh hùng áo vải Quang Trung được xuất bản lần đầu tại Hoa kỳ đầu thập  kỷ 80. Năm 1998, Sông Côn mùa lũ được NXB Văn học tái bản lần đầu trong nước gây tiếng vang lớn trong đời sống văn học Việt Nam. Đài tiếng nói VN đã đọc toàn bộ tác phẩm của Nguyễn Mộng Giác trong suốt 6 tháng, cuốn hút sự say mê theo dõi của đông đảo độc giả. Từ ấy đến nay, bộ sách của Nguyễn Mộng Giác đã được tái bản trong nước đến lần thứ ba và được Đài TH TP Hồ Chí Minh mua bản quyền để làm phim truyền hình dài tập.

Nhân việc nhà văn Nguyễn Mộng Giác vừa qua đời tại Hoa Kỳ ngày 2-7-2012, trannhuong.com xin trân trọng giới thiệu bài viết về bộ tiểu thuyết lịch sử Sông Côn mùa lũ của Nhà thơ - Đạo diễn Đỗ Minh Tuấn, một trong những người đã nỗ lực tổ chức việc tái bản bộ tiểu thuyết đặc sắc này tại Việt Nam.

Cái nhìn mới mẻ táo bạo về người anh hùng áo vải

Lịch sử Việt Nam có không ít những nhân vật lớn với tầm vóc tạo dựng thời đại mà cuộc đời của họ tự nó đã là những pho tiểu thuyết. Song rất tiếc, cho đến nay tiểu thuyết lịch sử Việt Nam mới chỉ dừng lại ở sự khai thác có tính chất minh hoạ lịch sử về một vài giai đoạn và một số khía cạnh của những nhân cách văn hoá lớn này. Rất hiếm tác phẩm tái hiện các anh hùng dân tộc một cách toàn diện, từ góc nhìn nhân văn và thế sự, tái tạo lại quá trình hình thành và sự toả rạng của những nhân cách lớn này, trong khuôn khổ một thời đại lịch sử, càng rất hiếm tác phẩm trình bày họ như là những nhân cách văn hoá Việt Nam vừa gần gũi, bình dị, vừa hấp dẫn, cao siêu .

Thầy Nguyễn Mộng Giác qua đời, người người nhà nhà thương tiếc Thầy, đua nhau viết về Thầy, làm thơ về Thầy, viết về những sáng tác lớn nhỏ của Thầy (ngoại trừ mấy trang web chính thức của nhà nước!), vân vân và vân vân. Trang web nguyenmonggiac.info hơn cả ngàn người vô thăm một ngày (phải chi hồi xưa khi Thầy còn sống mà bà con chịu đọc như vậy thì Thầy vui biết mấy và biết đâu nhờ vậy mà sống lâu hơn chăng). Tôi cũng muốn viết một cái gì đó về Thầy, hay dở gì thì không quan trọng, vì nếu không trang web nào chịu đăng thì tôi bỏ lên cái blog cá nhân của mình là xong ngay. Nhưng viết gì đây. Tôi không làm thơ được, không lẽ viết tên tác phẩm của Thầy vô từng miếng giấy nhỏ xong bỏ vô cái mũ, xốc qua xốc lại rồi rút ra như xổ số, xong ráp lại thành bài thơ! Cũng không dám tám về Sông Côn Mùa Lũ hay Mùa Biển Động, vì thú thiệt tôi chưa từng đọc hết hai bộ trường thiên nổi tiếng của Thầy một mạch từ trang đầu tới trang cuối. Ngày xưa ở trường Trung Học Cường Để, lớp sau lại không học ban C nên đâu có may mắn được Thầy dạy môn Việt Văn. Sau năm 1975 tôi không có dịp gặp Thầy. Thầy vượt biên trước qua Galang, tôi đi sau, qua Singapore. Sau này lưu lạc qua xứ người, Thầy qua Mỹ, tôi xuống Úc... Dài dòng văn tự như vậy để cho các bạn hiểu là dù tôi thương tiếc Thầy ít ra cũng như rất nhiều cựu học sinh Cường Để cũ khác, hay hơn nữa là như một người bạn cũ với gia đình Thầy, nhưng để kể lể kỉ niệm cũ với Thầy thì tôi nên cẩn thận với những gì mình viết!


Thầy Nguyễn Mộng Giác (photo của Nguyễn Sĩ Hạnh chụp trong lần ghé  thăm Thầy tháng 9/2009)

Sẽ tốt hơn nếu chúng ta đã có dịp
Nhắc nhở hay viết về người đàn ông này
Thay vì phải đợi cho đến khi ông ấy không còn nữa
Đã mất hút
Mất tiêu mất tăm trong cuộc đời tha hồ bèo giạt* này
Rồi vờ vịt / chân thành than vãn một thoáng gì mây bay
Hay một vài lời tưởng niệm cũ càng chi đó
Khi có lẽ Nguyễn Mộng Giác
Bây giờ
Cũng chỉ vừa mới thức giấc
Sau một giấc ngủ trần thế
Nơi một địa cầu nào khác
Và biết đâu
Cũng chẳng màng đánh hơi được
Những điều chúng ta đang mường tượng
Về ông

Tháng 10, năm 1999, lần đầu tiên tôi gửi bài cho báo Văn Học. Gửi thử thôi. Không có hy vọng báo đăng. Một vài cây viết kỳ cựu trước 1975 bảo tôi, Văn Học, Văn “tuyển” bài lắm. Có người còn dọa, làm thơ phải biết “nhậu”, viết văn phải biết xã giao, phải có quen biết, có gửi gắm,… Đóng cửa như tôi thì viết có mà để giun dế đọc.

Tôi không tin. Một nhà văn đích thật, tự nhiên sẽ quý văn người như văn mình.

“Không tin ư?” Bạn tôi nói. “Văn của Dương Nghiễm Mậu từng bị quăng vào sọt rác, thơ Nguyễn Tất Nhiên cũng phải luồn cúi mới được đăng.”

Tôi xót xa, “Thế còn gì là văn chương?”

Cả ngày, tôi lan man thương cảm cho những ngòi bút đã mịt mùng trong quên lãng.

thiệt ra đương nằm mộng
biết rằng mình đương mộng
thức chơi cùng cô ma
rù yêu về cô đọng

bảy mươi khoanh một nét
rồi lọt thỏm vô trong
một chữ thàng thơ thới
với chữ nhân ngộ cùng

Trở lui,
giờ đây hết thảy với tôi biển là còn đáng quan tâm
khả dĩ chấp nhận được
để làm gì chứ? để đợi “mùa biển động”
. . .
Khi tôi đến,
còn nhớ, trên tay cầm tờ giấy gấp tư [lôi ra từ túi quần] hỏi mượn gã gác thư viện cây viết
mặc dù tôi hứa ngày mai trả gã
nhưng
gã không tin hôm sau tôi sẽ trả lại, tôi bảo “này, chỉ có trời biết ai chết
ai sống
ngày hôm sau, nhé!”
. . .

Tôi thật sự không biết anh Nguyễn Mộng Giác nhiều, cũng đã không thật sự đọc anh ấy, mặc dù đã biết đến tên Nguyễn Mộng Giác từ khi còn tạp chí Bách Khoa.


Nguyễn Mộng Giác & Nguyễn Viện

Anh Huỳnh Như Phương nhắn tin lúc 20 giờ, ngày thứ Tư (4.07.2012) báo tin nhà văn Nguyễn Mộng Giác mất. Tôi nhắn lại: "Buồn thật! Những người tài năng biến đi gần hết..."

Sáng nay ngồi quán cà phê vỉa hè 58 Trần Quốc Thảo, Nguyễn Viện có nhắc đến việc anh Nguyễn Mộng Giác giới thiệu anh in tác phẩm ở NXB Văn Mới ở Mỹ.

Tôi nhớ sau năm 1975, nhà văn Nguyễn Mộng Giác lúc làm ở tổ hợp mì sợi ở Chợ Lớn, có in 2 truyện ngắn ở báo Văn Nghệ thành phố, ký với bút danh Tố Chân. Giọng văn uyển chuyển, gợi mở, sâu lắng, bạn đọc nào tinh ý dễ nhận ra đó chính là nhà văn vì hơi văn khác hẳn lối viết lúc bấy giờ.

Khoảng năm 1996, tôi có gặp nhà văn Nguyễn Mộng Giác ở quán Trống Đồng ở đường Lê Quý Đôn. Tôi mang đi ly bia sang mời, anh than đang bị "bám đuôi", tôi bảo ở Sài Gòn đó là "chuyện thường ngày ở huyện". Sau này thấy anh quen dần, có lúc mời cả "cái đuôi" uống cà phê và hỏi thăm chuyện gia đình.

Xin thú thật tôi là một người đọc sách Phật một cách rất tài tử. Trong  nhà kinh sách Phật khá nhiều, nhưng ít khi tôi chăm chú đọc trọn cuốn nào. Vì thế mỗi lần viết bài cho các tạp chí Phật giáo, tôi vẫn có cái áy náy mình là người "ngoại đạo", kinh sách lơ mơ, viết không đúng chỉ làm trò cười cho những người rành Phật pháp.

Cũng do cái tật lười biếng tai hại đó mà khi cần một số dẫn chứng trong các bài viết hoặc muốn lồng một tư tưởng Phật giáo vào các truyện ngắn truyện dài, tôi phải ngồi thật lâu cố nhớ lại những công án hoặc thơ văn Phật giáo. Và mỗi lần như vậy, tôi lại thấy có những công án hiện ngay trong trí nhớ mỗi ngày mỗi kém của tôi. 

Công án thứ nhất là chuyện Đức Phật lấy ngón tay trỏ lên mặt trăng, và dặn dò các môn đệ là nên chú ý tới mặt trăng, đừng quan tâm nhiều đến ngón tay trỏ lên hướng mặt trăng.